مشخصات ایران

برای کاربرد تاریخی، ایران بزرگ را ببینید.

مختصات: ۳۲° شمالی ۵۴° شرقیufeff / ufeff۳۲° شمالی ۵۴° شرقیufeff / 32; 54

جمهوری اسلامی ایران ایران
پرچم نشان ملی
شعار ملی: استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی
سرود ملی: سرود ملی جمهوری اسلامی ایران
پایتخت (و بزرگترین شهر)		تهران ۳۵°۴۱′ شمالی ۵۱°۲۵′ شرقیufeff / ufeff۳۵.۶۸۳° شمالی ۵۱.۴۱۷° شرقیufeff / 35.683; 51.417
زبان رسمی		فارسی
نوع حکومت		جمهوری اسلامی
نام حاکمان • رهبر • رئیس جمهور		سید علی خامنهای حسن روحانی
موارد منجر به تشکیل اعلامپیروزیانقلاب روز جمهوری اسلامی		برکناری محمدرضا پهلوی ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۱۲ فروردین ۱۳۵۸
مساحت
-	مساحت	۱٫۶۴۸٫۱۹۵کیلومتر مربع (۱۷ام)
-	آبها (٪)	۰٫۷
جمعیت
-	سرشماری	۷۷،۱۸۹،۶۶۹ (۱۷ام)
-	تراکم جمعیت	۴۶ نفر بر کیلومتر مربع[۱]/km۲ (۱۶۲ام)
تولید ناخالص داخلی	(تخمین ۲۰۰۹)
-	مجموع	۳۳۱٬۰۱۵ میلیارد دلار[۲] (۳۲ام)
-	سرانه	۴٬۵۲۶ دلار[۳] (۱۰۲ام)
جینی (۲۰۰۸)		۳۸[۴](متوسط)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۲)		▲ ۰٫۷۴۲[۵] (بالا) (۷۶ام)
واحد پول		ریال ایران (IRR)
منطقه زمانی		یوتیسی ۳:۳۰+ (ساعت جهانی+۳:۳۰)
-	تابستانی (DST)	یوتیسی ۴:۳۰+ (ساعت جهانی)
نوع تقویم		هجری خورشیدی
جهت رانندگی		راست
دامنه اینترنتی		ir.
پیششماره تلفنی		+۹۸
برق
-	اختلاف پتانسیل	۲۴۰~۲۲۰ ولت
-	بسامد	۵۰ هرتز

ایران ( آوا ^{راهنما·اطلاعات}، به معنی: سرزمین آریاییان^[۶]) با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران ( آوا ^{راهنما·اطلاعات}) کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقهٔ خاورمیانه با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربّع وسعت (۱۸ام درجهان)^[۷] و بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۰ دارای حدود ۷۶،۰۹۱،۰۰۰^[۸] نفر جمعیت است.^[۹] پایتخت، بزرگترین شهر و مرکز سیاسی ایران، تهران است.

ایران از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایهاست و همچنین از شمال به دریای خزر و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود میشود، که دو منطقهٔ نخست از مناطق مهم استخراج نفت و گاز در جهان هستند.

انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ حکومت مشروطه سلطنتی را در ایران سرنگون کرده و جمهوری اسلامی را جایگزین کرد. این نظام حکومتی که در قانون اساسی مصوّب ۱۳۵۸ (و بازنگری ۱۳۶۸) تشریح شدهاست. مقام رهبری در ایران بالاترین جایگاه رسمی است که از سال ۱۳۶۸ تاکنون در اختیار سیّد علی خامنهای قرار دارد. اسلام دین رسمی، تشیّع مذهب رسمی و فارسی، زبان رسمی این کشور است. ایران به عنوان یک سرزمین و یک ملت، پیشینهای کهن دارد و یکی از تاریخیترین کشورهای جهان بهشمار میرود.

ایران به واسطهٔ قرار گرفتن در منطقهٔ میانی اوراسیا موقعیتی راهبردی دارد. و از اعضای سازمان ملل متحد، جنبش عدم تعهّد، سازمان کنفرانس اسلامی، اوپک، سازمان اکو و چندین سازمان بینالمللی دیگر است. ایران یک قدرت منطقهای در جنوب غربی آسیا است و جایگاهٔ مهمی را در اقتصاد جهانی به دلیل در اختیار داشتن صنعت نفت، صنعت پتروشیمی، گاز طبیعی و خودروسازی برای خود بدست آوردهاست.^[۱۰]

واژهشناسی

در طول تاریخ «ایران» یکی از رایج ترین نام های سرزمین وجغرافیای نامهای ایران بودهاست. واژهٔ ایران (به پارسی باستان «اَئیریَهنا»، به پارسی میانه: ، تلفظ با یای مجهول: ĒRĀNŠAHR)، و برگرفته از کلمه «آریانام خَشَترام» و به معنای «سرزمین آریاییان» است که در گذر زمان به ایرانشهر و سپس در دورهٔ ساسانی به ایران تبدیل شدهاست.^[۱۱][۱۲]

واژهٔ «آریا» در زبانهای اوستایی، پارسی باستان و سانسکریت به ترتیب به شکلهای «اََئیریه»^{[پ ۱]}، «آریه»^{[پ ۲]}، و «اَریه»^{[پ ۳]} به کار رفتهاست. همچنین در زبان سنسکریت «اریه»^{[پ ۴]} به معنی سَروَر و مهتر و «آریکه»^{[پ ۵]} به معنی مَردِ شایستهٔ بزرگداشت و حرمت است و آریایی به زبان اوستایی «ائیرین»^{[پ ۶]} و به زبان پهلوی و پارسی دری «ایر» خوانده میشود و ایرج به زبان آریایی^{[پ ۷]} است.^[۱۳] ایر در واژه بهمعنی «آزاده» و جمع آن «ایران» بهمعنی «آزادگان» است.^[۱۴]

«ایران» در واژه به معنی «سرزمین آریاییان» است و مدّتها پیش از اسلام نیز نام بومی آن ایران، اِران، یا ایرانشهر بود.ایران در عرصه جهانی تا سال ۱۹۳۵ رسماً «پرشیا» نامیده میشد. در آن سال رضا شاه دستور داد تا نام جهانی کشور نیز مانند نام بومی آن، «ایران» بشود. این تصمیم مورد اعتراض گروهی از سیاستمداران و پژوهشگران قرار گرفت که معتقد بودند این کار موجب ایجاد شکاف بین پیشینه تاریخی کشور با ایران امروز میشود. در نهایت محمدرضا پهلوی در سال ۱۹۵۹ اعلام کرد که هر دو نام قابل استفاده است. ^[۱۵]

ایران شناسی...